Carl Larsson, Podwórko i pralnia. Brita na sankach. Akwarela, 1897, Stokholm, National Museum
autoportret
Carl Larsson, Autoportret z królem Domalde. Olej na płótnie, 1916, Sundborn, Forsamlingshem Land

Podwórko i pralnia. Brita na sankach z 1897 roku

Długa skandynawska zima: śnieg, mróz i piękne słońce. Na pierwszym planie mała Brita – córka malarza. Nie widzimy jej twarzy, bo odwrócona jest do nas plecami. Czarna czapka z ozdobami podkreśla jej kształtną głowę. Ale cała postać jest jakby „przytłoczona” – zbyt obszernym płaszczem, wielkimi rękawicami i futrzanymi butami. Ubranie wydaje się za wielkie, ale solidnie chroni dziewczynkę przed zimnem. Patrząc na ten obraz niemal czujemy srogi mróz i ostre powietrze i słyszymy skrzyp śniegu pod płozami sanek. Nie jest to jednakże zima okrutna – obraz pokazuje raczej jej piękno, wspaniałą scenerię stwarzającą okazję do zabawy. Na dalszym planie widzimy bawiące się na ślizgawce dzieci. Między zimowymi gałęziami drzew ptaki szukają pożywienia. Ktoś troskliwie powiesił im na wysokiej żerdzi niedomłócony snop zboża. Tarcza słońca otoczona jest promieniami niczym aurą.

Magdalena Wisiecka

Autoportret z 1916 roku

Wierni z parafii w Sundborn poprosili Carla Larssona o autoportret, który artysta wykonał jako obraz olejny z napisem: Z WIELKIM PODZIĘKOWANIEM DLA MOICH PRZYJACIÓŁ W SUNDBORN. W tle widać króla Domalde znanego nam z jednego ze szkiców do wielkiego monumentalnego obrazu „Midvinterblot” Ofiara w przesilenie zimowe; obraz ten ukazuje scenę ofiarowania bogom starego nordyckiego króla Domalde przez lud. Czy Carl Larsson wybrał to szczególne tło, ponieważ sam utożsamiał się z królem Domalde? Mniej więcej w tym czasie dzieło „Midvinterblot”, na którym artyście ogromnie zależało zostało odrzucone przez Muzeum Narodowe w Sztokholmie; Los Midvinterblota złamał mnie, napisał później w swoich wspomnieniach.

Annette Mård

Carl Larsson, Selma Lagerlöf. Olej i węgiel na płótnie, 1902, Stokholm, National Museum

Portret Selmy Lagerlöf

Portret przedstawia zaprzyjaźnioną z malarzem pisarkę Selmę Lagerlöf. Obraz powstał na zamówienie Frithiofa Hellberga, redaktora czasopisma Idun. W 1915 r., na łamach tego czasopisma Szwedka pisała ze współczuciem o zrujnowanych polskich miastach i ubóstwie Polaków dotkniętych wojną, zwracając się o międzynarodową pomoc dla naszych rodaków. W 1914 r. kiedy jako pierwsza kobieta została powołana do Szwedzkiej Akademii portret ten wydrukowano na okładce Idun. Selma Lagerlöf i Carl Larsson przyjaźnili się – Selma korespondowała z Larssonem, spotykała się z nim w Falun i odwiedziła Larssonów w Sundborn. Mieszkała wtedy w pokoju Jerusalem, w którym goszczony był także książe Eugen.

W 1909 r. Selma Lagerlöf jako pierwsza kobieta otrzymała Nagrodę Nobla z literatury. Uzasadnienie: „w uznaniu dla wzniosłego idealizmu, żywej wyobraźni i duchowego postrzegania, które obecne są w jej pismach”. 10 grudnia 2019 polska noblistka Olga Tokarczuk składa szwedzkiej pisarce ukłon na noblowskim bankiecie swoją kreacją retro nawiązującą do mody kobiecej w czasach Selmy. „Ta suknia jest troszkę moim ukłonem w stronę sióstr feministek, sufrażystek. […] Myślę, że nawiązuje estetycznie do Selmy Lagerlöf, która dostała tę nagrodę 110 lat przede mną, jako pierwsza kobieta”.

Magdalena Wisiecka