Ślad młodzieńczej wyprawy do Ojcowa i muzyczny powrót
Latem 1829 roku, kilka tygodni przed swoim pierwszym wyjazdem do Wiednia, dziewiętnastoletni Fryderyk Chopin wyruszył w podróż po historycznej Małopolsce – krainie dawnych zamków, malowniczych dolin, szlacheckich siedzib i Krakowa. Była to wyprawa młodzieńcza, pełna romantycznego zachwytu nad krajobrazem, ale także niespodziewanych przygód, które kompozytor przedstawił później w liście do rodziny z charakterystycznym dla siebie żartobliwym dystansem.
W drodze do Ojcowa – przygoda w Dolinie Prądnika
Podróż do Ojcowa odbyła się w niedzielę 26 lipca 1829 roku, tuż przed pierwszym wyjazdem Fryderyka Chopina do Wiednia. Fryderyk ukończył właśnie naukę w Szkole Głównej Muzyki przy Uniwersytecie Warszawskim. Podróżował w towarzystwie profesora Romualda Hubego oraz przyjaciół: Marcelego Celińskiego, Ignacego Maciejowskiego, Alfonsa Brandta i Mieczysława Potockiego.
Marceli Celiński był jednym z najbliższych młodzieńczych przyjaciół Fryderyka Chopina. Ich przyjaźń trwała także po wyjeździe Chopina z Warszawy – Celiński troszczył się o zdrowie kompozytora, a sam Fryderyk nazywał go „poczciwym” przyjacielem, który dbał o jego kondycję. Celiński pochodził z zamożnej rodziny warszawskiej. Jego ojciec, Józef Celiński, prowadził dom otwarty, w którym panowała atmosfera intelektualna i artystyczna, a bywali tam przedstawiciele świata nauki i sztuki. Poświęcił się medycynie – został lekarzem, a podczas powstania listopadowego pełnił funkcję lekarza pomocniczego w koszarach sapieżyńskich.
Ignacy Maciejowski związany był ze środowiskiem uniwersyteckim i literackim Warszawy. W 1829 roku towarzyszył Chopinowi w opisywanej podróży do Wiednia, prowadzącej przez Kraków i Pragę. 23 sierpnia 1829 roku, w księdze pamiątkowej Václava Hanki, Maciejowski zamieścił tekst do „Praskiego mazurka G-dur” („Jakież kwiaty, jakież wianki splotę na cześć Hanki”), do którego Chopin skomponował muzykę. Utwór stał się muzycznym podziękowaniem dla Hanki za jego gościnność oraz za oprowadzanie młodych podróżników po Pradze. Václav Hanka był czeskim poetą, językoznawcą i działaczem odrodzenia narodowego. Jako znawca literatury słowiańskiej utrzymywał kontakty z młodymi twórcami i uczonymi z krajów słowiańskich.
Wśród towarzyszy tej podróży znalazł się także Alfons Brandt — szkolny kolega Chopina z Liceum Warszawskiego i jeden z jego najbliższych przyjaciół, przyszły lekarz, z którym kompozytor dzielił młodzieńcze fascynacje i podróżnicze przygody. Synem Alfonsa był Józef Brandt, wybitny polski malarz batalista, jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego malarstwa historycznego XIX wieku.
Mieczysław Ludwik Potocki był rówieśnikiem Fryderyka Chopina. Kilka miesięcy później walczył w powstaniu listopadowym, za męstwo otrzymując Order Virtuti Militari. Po studiach prawniczych na Uniwersytecie Warszawskim poświęcił się badaniom historii i ochronie zabytków Galicji. To dzięki jego staraniom odkryty w Zbruczu słynny posąg Światowida trafił w 1851 roku do Krakowa. Dziś zabytek ten należy do najcenniejszych świadectw kultury przedchrześcijańskich Słowian i jest przechowywany w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius.
Barwny opis tej wyprawy zachował się w liście Chopina do rodziny z 1 sierpnia 1829 roku. Młodzi podróżnicy wynajęli prosty chłopski wóz zaprzężony w cztery konie i z humorem ruszyli ku Ojcowowi:
„W niedzielę po obiedzie, nająwszy sobie wóz chłopski czterokonny krakowski za 4 talary, paradowaliśmy w nim jak najwyborniej.”
Podróż szybko zamieniła się w przygodę. Szukając noclegu u znanego gospodarza pana Indyka, trafili na niewłaściwą drogę. Zapadający zmrok zastał ich wśród skał Doliny Prądnika, gdzie nieznający okolicy woźnica wjechał w nurt rzeki. Ostatni odcinek musieli pokonać pieszo, przedzierając się przez ciemność, rosę i kamieniste ścieżki. Jak wspominał Chopin:
„Musieliśmy iść piechotą dobre pół mili, po rosie, pośród mnóstwa skał i ostrych kamieni.”
Po wielu trudach podróżnicy dotarli wreszcie do celu, a następnego dnia zwiedzali Ojców, okolice Pieskowej Skały i ruiny zamku ojcowskiego.
Młody Fryderyk, przemierzając drogę ku Ojcowowi, musiał dostrzec zamek w Korzkwi, wyraźnie zaznaczający się w krajobrazie okolicznych wzgórz. Korzkiew, należąca wówczas do rodu Wodzickich, była jedną z ważniejszych rezydencji ziemiańskich w okolicach Krakowa. Niewykluczone, że towarzysze podróży – Mieczysław Potocki czy Marceli Celiński, wywodzący się z elitarnych środowisk pozostających ze sobą w kontaktach – znali opowieści o właścicielach Korzkwi i ich rezydencji. Być może właśnie podczas tej podróży młody Chopin po raz pierwszy zetknął się z historią tego miejsca.
Chopin w Korzkwi
Po niemal dwóch stuleciach ślad tej młodzieńczej podróży został przywołany w wyjątkowy sposób. Zamek w Korzkwi stał się jednym z miejsc V Festiwalu „Chopin w Ojcowie” im. Janusza Olejniczaka, który w 2026 roku po raz pierwszy objął swoim programem także tę historyczną przestrzeń.
Pomysł stworzenia festiwalu wyrósł z fascynacji pobytem Fryderyka Chopina w Ojcowie i potrzebą przypomnienia tego niezwykłego epizodu z młodości kompozytora. Inicjatorami i twórcami wydarzenia są Beata i Ryszard Paproccy. Pierwsza edycja Festiwalu odbyła się w 2022 roku. Jego artystycznym patronem i pierwszym wybitnym wykonawcą był Janusz Olejniczak – jeden z najwybitniejszych chopinistów naszych czasów.
Dyrektorem artystycznym Festiwalu „Chopin w Ojcowie” im. Janusza Olejniczaka jest prof. Mariola Cieniawa – wybitna pianistka, kameralistka i pedagog Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie.
21 lipca 2026 roku na Zamku w Korzkwi odbyła się inauguracja festiwalu. Gości powitał gospodarz miejsca Jerzy Donimirski. Wieczór rozpoczęło spotkanie z pisarzem i historykiem Piotrem Wittem, poświęcone jego książce „Przedpiekle sławy. Chopin i jego Paryż”. Następnie publiczność wysłuchała recitalu znakomitego pianisty Tomasza Rittera, który grał na fortepianie historycznym, przybliżając słuchaczom brzmienie instrumentów z epoki Chopina. Fortepiany z pierwszej połowy XIX wieku miały delikatniejsze, bardziej kameralne brzmienie niż współczesne instrumenty koncertowe. Instrument historyczny znalazł się w zamku dzięki uprzejmości pianisty Michała Bobrowskiego https://chopin.edu.pl/
W programie Tomasza Rittera znalazły się obok utworów Chopina także dzieła Beethovena i Mendelssohna-Bartholdy’ego.
Drugi wieczór festiwalowy odbywający się na Zamku w Korzkwi, poświęcony był relacji Fryderyka Chopina i George Sand. Publiczność obejrzała spektakl słowno-muzyczny „On vous adore (Ktoś Pana kocha…). Chopin oczami George Sand” z udziałem aktorki Bożeny Stachury oraz pianistki Kamili Sacharzewskiej, która wykonała utwory Chopina na fortepianie historycznym.
Urodzoną w chopinowskich Dusznikach-Zdroju Bożenę Stachurę, znaną aktorkę teatralną i filmową, wielu z nas pamięta z roli Solange, córki George Sand, w filmie „Chopin. Pragnienie miłości”. W Korzkwi aktorka interpretowała listy George Sand – do Chopina i o Chopinie – tworząc sugestywny obraz ich niezwykłej relacji.
Kamila Sacharzewska, której talent został dostrzeżony przez patrona Festiwalu Janusza Olejniczaka jeszcze w czasach, gdy była uczennicą szkoły muzycznej w Suwałkach, , zaprezentowała bogaty repertuar muzyki Chopina. Wieczór prowadził Jerzy Kisielewski – dziennikarz, popularyzator muzyki i kultury, wieloletni przyjaciel Janusza Olejniczaka.
Fotografię udostępnił Jerzy Donimirski.
Niemal dwa wieki po tamtej młodzieńczej wyprawie Fryderyk Chopin zagościł w Zamku w Korzkwi – muzycznie. Sala koncertowa szybko wypełniła się publicznością, a ci, dla których zabrakło miejsc, zasiedli na schodach oraz na zamkowym dziedzińcu, gdzie muzyka była doskonale słyszalna.
Wszystko wskazuje na to, że muzyka Chopina jeszcze nieraz zabrzmi na Zamku Korzkiew.
Magdalena Wisiecka-Dobrowolska
Źródła
Festiwal „Chopin w Ojcowie” im. Janusza Olejniczaka – V edycja 2026, program wydarzeń i koncertów na Zamku w Korzkwi.Festiwal Chopin Ojcowie
Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie – informacje o V Festiwalu „Chopin w Ojcowie” im. Janusza Olejniczaka.https://www.amuz.krakow.pl/v-festiwal-chopin-w-ojcowie-im-janusza-olejniczaka-projekt-partnerski/
Fryderyk Chopin – korespondencja oraz opracowania dotyczące podróży kompozytora po Małopolsce, materiały Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.
List Fryderyka Chopina do rodziny z 1 sierpnia 1829 roku, opisujący podróż z Krakowa do Ojcowa.
https://greatcomposers.nifc.pl/pl/chopin/catalogs/places/143
https://pl.wikisource.org/wiki/Fryderyk_Chopin_(Karasowski)/Tom_I/ca%C5%82o%C5%9B%C4%87